برنامه پنج ساله سوم شهر تهران

برنامه سوم توسعه شهر تهران


برنامه ریزی شهری به مثابه سازماندهی فضایی سیاست ها و سیاست گذاری های کلان کشور در یک شهر است. از آن جا که شهرهای در حال پیشرفت، نیازمند چارچوبی برای رشد، پیش بینی منافع، ایجاد اثر گام به گام، ایجاد اثر مثبت اقتصاد شهری، ایجاد هم افزایی پایا، تحقق صرفه جویی های ناشی از مقیاس و تغییر نگرش از مواجه با مسائل به آینده نگری و آینده نگاری هستند، برنامه ریزی شهری به عنوان یک ضرورت بروز پیدا می کند. در حقیقت رسالت برنامه ریزی شهری توزیع منصفانه فضای توسعه در جهت عدالت اجتماعی، حفاظت محیط زیست، تعادل اکولوژیک و زیست پذیری، یکپارچگی سرمایه های ایجاد کننده توسعه، هماهنگی افقی (میان بخشی) و عمودی (ملی/ منطقه ای/ فضائی) بر بستر قلمرو جغرافیائی مشخص، حفظ هویت های فضائی به همراه تقویت وحدت ملی، برقراری پیوندها و همبستگی فضائی برای ایجاد مزیت های رقابتی و ایجاد چشم انداز آرمانی و بسیج اجتماعی برای تحقق آن است. لذا برنامه ریزی شهری نوعی برنامه ریزی توسعه در مختصات محلی و منطقه ای با اقتضائات خاص خود نظیر تنوع، تکثر و چندگانگی موضوعی، کنشگری، قلمرویی و … است. تاکنون بالغ بر ۴ دهه از برنامه ریزی شهری رسمی و تهیه طرح های مختلف توسعه شهری در ایران می گذرد. رویکردهای ابتدایی در تهیه طرح های توسعه شهری، مبتنی بر حل مشکلات با استفاده از اقدامات موضعی و بدون توجه به عوامل سبب ساز مسائل و مشکلات مذکور بوده است. با مطرح شدن مفاهیم توسعه پایدار، نگرش معمول یعنی نگرش کالبدی کنار رفت و نگرش توسعه پایدار(توسعه متوازن و متعادل در تمام ابعاد) جایگزین شد. یکی از رویکردهای نوین توسعه شهری بر مبنای نگرش توسعه پایدار، طرح استراتژی توسعه شهری (CDS) است.



مهمترین ویژگی های برنامه سوم توسعه:



تمرکز بر موضوعات و مسائل کلیدی

توجه به برنامه‌ریزی از پایین به بالا

توجه به برنامه‌ریزی مسئله محور و پرهیز از برنامه‌ریزی جامع


اولویتها و مسائل کلیدی شهر:



1. عدالت در دسترسی به زیرساخت ها و توسعه متوازن مناطق و محلات

2. آلودگی هوا و آلودگی های زیست محیطی

3. ترافیک، عبور و مرور روان و توسعه شبکه حمل و نقل عمومی

4. ایمنی و تاب آوری شهر در برابر زمین لرزه و حوادث غیرمترقبه

5. صیانت و حفاظت از باغات و توسعه فضای سبز

6. حفاظت از بافت تاریخی شهر و ساماندهی سیما و منظر شهری

7. عدالت اجتماعی، سبک زندگی و بهداشت روان


اولویتها و مسائل کلیدی شهرداری:



1. برقراری دسترسی عمومی شهروندان به اطلاعات در حوزه مدیریت شهری به منظور تحق مشارکت شهروندان

2. مالیه شهری، سرمایه گذاری و کارآفرینی، منابع پایدار و کاهش هزینه های اداره شهر

3. هوشمندسازی، شفافیت، اصلاح و بهبود نظام مدیریت یکپارچه و هماهنگ شهر

اهداف و محورها




 
 

حمل و نقل و ترافیک


يكي از مهمترين زير مجموعه يا زير سيستمهای شهري ، سيستم حمل و نقل مي باشد. از آنجا که در شهر تهران روزانه تعداد سفرهای بسیاری صورت می‌پذیرد و سطح جابجایی های درون شهری در کلانشهر تهران بسیار بالا است. یکی از معضلاتی که در سالهای جاری شهروندان تهرانی با آن روبرو شده اند، روش، کیفیت و نوع سطح جابجایی ها و سفرهای درون شهری است. پایش های مسئله شناسی شهر تهران نشان میدهد یکی از تاثیرگذارترین و تاثیرپذیرترین عامل ها در شهر تهران سیستم شبکه حمل و نقل عمومی می باشد.
مأموریت حمل‌و‌نقل و ترافیک در شهرداری تهران عبارت است از ارتقاء کیفیت عبور و مرور شهروندان بر اساس شهری انسان‌محور و روان که با رویکردهایی همچون یکپارچگی، ایمن، روان، پاک، راحت و در دسترس قرار دارد. از این رو تحول در سياست‌هاي حمل و نقل و ترافیک شهري و حرکت به سمت توسعه حمل و نقل عمومی و انسان محور نمودن نظام حمل و نقل، مهمترين راهبردهای كاهش مشكلات ناشي از حمل‌و‌نقل و ترافيك شهري خواهد بود.

ایمنی، امنیت و مدیریت بحران


موضوع ایمنی و مدیریت بحران، یکی از مسائل استراتژیک شهر تهران است. حوادث اخیر مانند حادثه پلاسکو، شهران، سیل کن و فرونشست خیابان‌ها نظیر ولیعصر(عج)، پیامبر، ایران‌زمین و … نشان می دهد مدیریت شهری در تهران نیازمند آمادگی بیشتری برای پیشگیری و مقابله با بحران است. محتمل بودن وقوع حوادث و بلایای طبیعی بزرگ و تخمین تلفات و خسارات در اثر این حوادث، اهمیت و اولویت موضوع ایمنی و مدیریت بحران شهر تهران را دوچندان می¬کند.
در فرآیند فعالیت در این حوزه، آسيب پذيري شهر (فيزيكي، اجتماعي و اقتصادي) در برابر آتش سوزي، حوادث، بلايا و توليد خطرات جديد؛ نقص در آمادگي و تداوم كاركردهاي حياتي شهر و آسيب پذيري در قبال شكست شريان هاي حياتي و زيرساخت هاي شهري؛ عدم مشاركت اثربخش و فراگير شهروندان و بخش هاي غير دولتي و نظام اطلاع رساني پويا و كارآمد، عدم نهادينگي اصول پدافند غيرعامل؛ وجود بافت فرسوده و ناكارآمد شهري و پايين بودن توان مقابله، بازتواني، بازسازي و ساماندهي شهر تهران به عنوان مسائل کلیدی شناسایی شدند.

 
 

 
 

اقتصاد شهری


شهرها امروزه موتور تحول و توسعه کشورها و مناطق هستند. اقتصاد شهری بعنوان موتور توسعه شهر و توسعه اقتصادی کشور، از اهمیت و جایگاه ویژه و محوری برخوردار است. شهر پیشرو و توسعه یافته امروز، شهری است که از اقتصاد خلاق و پویائی برخوردار است و توسعه کشور را نیز هدایت می کند. اقتصاد خلاق و پویای شهری، بازیگران کلیدی شهرها، یعنی خانوارها و بنگاه های اقتصادی را در نقش های خلاق، به روز و پویا معرفی و بکار می گیرد، برای حل مسائل و مشکلات و مدیریت چالش هایش، راهکارهائی از این جنس مترقی دارد و برای توسعه و ملی و منطقه ای و جهانی و ارتقای رتبه شهر در طبقه بندی های موضوعی جهانی، برنامه و مدل دارد. اقتصاد شهری موفق امروز و موتور محرک توسعه شهرهای امروز، دانش و خلاقیت را محور و مبنای خود قرار می دهد و امروزه شهری را می توان موفق و پیشرو در جایگاه بالائی در رتبه بندی های موضوعی جهانی دید که دارای اقتصاد دانش بنیان و خلاق است.
پرداختن به چالش های حوزه مالی و اقتصاد شهری همچون، درآمدهای پایدار، مدیریت و کارآئی هزینه های شهر و شهرداری تهران، توسعه اقتصاد دانش بنیان و خلاق و با هدف توسعه شهری تهران به سوی شهری خلاق، با نشاط و پیشرو از دستاوردهای پرداختن به این حوزه خواهد بود.

کاهش نابرابری های اجتماعی


در این بخش از اهداف، سلامت اجتماعی، سبک زندگی، بهداشت روان، آسیب های اجتماعی و سیاست گذاری فرهنگی مورد تاکید قرار گرفته و تلاش بر نهادینه ساختن گفتمان معطوف به جاماندگان و به حاشیه راندگان از فرآیند توسعه شهری شده است تا از این رهگذر به راهکار یا اتخاذ سیاستی برای حل و تخفیف پیامدهای اجتماعی و فرهنگی ناشی از مسئله دستفروشان، ساکنین سکونتگاه های فرودست، زنان آسیب دیده و در معرض آسیب، کودکان کار و ناتوانان جسمی و حرکتی، دست یابد.
ویژگی مهم دیگر این هدف، توجه به جهت گیری های راهبردی از جنس «نبایدها» می باشد، مانند «پرهیز از سیاست های سلبی و پاکسازی در برخورد با مسائل اجتماعی» است.

 
 

 
 

حکمروایی


امروزه ناکارآمدی در ترتیبات مدیریت شهرها و عدم توسعه یافتگی مدیریتی، به مسائل عمده ای همچون «ضعف هماهنگی نهادی، ضعف مکانیزم های مشارکت محور و مشارکت عمومی، نبود مدیریت یکپارچه، ضعف قانونی، نبود شفافیت، پایین بودن اثر بخشی، ضعف مسئولیت پذیری، انحراف سازمان از وظایف، ضعف پاسخگویی، بی عدالتی در دسترسی، ضعف پایبندی به قانون و قانون گریزی، عدم انعطاف پذیری، نبود تفکر استراتژیک و آینده نگر، نبود نظام مدیریتی مستقل و متمایز برای منطقه کلان‌شهری تهران و ناپایداری درآمدها» دامن زده است که در سال های گذشته غلبه این مسائل کارویژه های مدیریت شهری را با چالش های اساسی روبرو ساخته است روندی که می تواند در آینده نیز ادامه داشته باشد. بر این اساس، در ابتدای فرایند تدوین برنامه سوم این ضرورت احساس گردید که مسائل حکمروایی شهر تهران می بایست به صورت تخصصی مورد دقت و بررسی قرار گیرد

فضایی، کالبدی، معماری و شهرسازی


هدف از پرداختن به این حوزه، توسعه و تکميل پياده سازی نظام پديدآوری، اجرا و بهره برداری طرحها بمنظور رعايت ملاحظات ايمنی، زيست محیطی و تطابق با اهداف بالادستی ترافيکی، اجتماعی، شهرسازی، پدافند غير عامل و ضوابط گروه های خاص تشکيل شده است. مديريت واحد و يکپارچه بر زيرساختها، تدوین و توسعه نظام يکپارچه نگهداشت زيرساخت های شهری، عملیاتی کردن طرح جامع مدیریت آبهای سطحی و نظام ارزيابی پايداری ساختمانها، زيرساختها و شريان های حياتی بر اساس عملکرد در شرايط بحران از مهمترين رويکردهای اين کميته می¬باشد.
نظر به اینکه در برنامه دوم سرفصلی تحت عنوان فنی و عمران به صورت مجزا شناسایی نگردید و عملاً عملکرد احکام و برنامه دیگر حوزه ها بويژه حمل ونقل و ایمنی و تاب آوری، تبدیل به پروژه های اجرایی و برنامه های عملیاتی این حوزه شده است، لذا در فرآيند تدوين برنامه سوم حوزه فنی و عمرانی، به عنوان يک کميسيون فرابخشی در تعيين عوامل و سياست های مرتبط با موضوعات و مسايل کليدی ساير حوزه های مرتبط با مسائل کليدی شهر تهران نقش بسزايی ايفا می کند.

 
 

 
 

محیط زیست و  انرژی، خدمات شهری


شاید بتوان گفت دیرپاترین وظایف در آئین شهرداری از دیرباز تاکنون، اقداماتی است که امروزه در مباحث خدمات شهری بدان ها پرداخته می شود که البته عمده این امور مرتبط با محیط زندگی انسان شهر نشین یا به عبارتی محیط زیست شهری است. موضوعاتی چون؛ پاکسازی معابر و سیمای شهر، جمع‌آوری و دفع زباله ها و ضایعات، ایجاد و نگهداری فضای سبز شهری، نظارت بر میادین و بازارها و همچنین عملکرد صنوف، رفع سد معبر ها و کنترل جمعیت جانوران موذی، حفظ زیبایی و پیراستگی شهر و سامان بخشی امور دفن اموات و…. از مهم‌ترین این امور بوده و هست و پر واضح است که در این عصر در اثر اقدامات لجام‌گسیخته انسان در قبال زمین و منابع طبیعی آن؛ موضوعاتی چون کنترل و نظارت بر آلودگی های محیط زیست شهری در بخش آب، هوا، صدا و مصرف انرژی  نیز در دامنه وظایف شهرداری ها مورد توجه و اهتمام قرار گرفته است